İşletmedeki Raylı Sistem Hatları
İstanbul Anadolu Yakası'nda işletmedeki metro, banliyö ve tramvay hatları.
M4 Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı Metro Hattı
Sinyalizasyon: Thales SelTrac (GoA2, ATO, ATP)
Açılış: 17 Ağustos 2012 (Kadıköy-Kartal)
10 Ekim 2016 (Kartal-Tavşantepe)
Uzunluk: 33,6 km
İstasyon Sayısı: 23
Tren Marka Model: CAF S60000
M4 Kadıköy - Sabiha Gökçen Havalimanı Metro Hattı, İstanbul Anadolu Yakası'nın ilk yeraltı toplu taşıma omurgasıdır. Kadıköy sahilinden başlayarak Sabiha Gökçen Havalimanı'na kadar uzanan 33,5 km uzunluğundaki ve 23 istasyonlu bu hat, kentin en yoğun transit koridorlarından birini oluşturmaktadır. Tamamı yer altında bulunan istasyonlarıyla hat, 52 dakikalık bir seyahat süresi sunmaktadır.
Proje Geçmişi ve Evrimi
İlk aşamada D.100 karayolu orta refüjünde Harem - Tuzla Hafif Raylı Sistemi olarak planlanan hat, yoğun yolcu talebi, karayolu daralma riskleri ve Marmaray entegrasyonu göz önünde bulundurularak Temmuz 2005'te tam ölçekli metro standartlarına dönüştürülmüştür.
2008 yılında Avrasya Metro Grubu tarafından yürütülen ikmal ve tünel kazı çalışmaları 2010 yılında tamamlanmıştır. Hatta hizmet verecek ilk tren setleri için İspanyol CAF firması ile anlaşılmış ve test süreçlerinin ardından hat, 17 Ağustos 2012 tarihinde Kadıköy - Kartal etabı ile işletmeye açılmıştır.
Etap Açılışları
Altyapı ve Teknik Özellikler
Rijit katener enerji besleme sistemine sahip olan M4 hattı, 90 saniyelik sefer sıklığına imkan tanıyan sinyalizasyon altyapısına sahiptir. İşletme 4'lü ve 8'li (2.600 yolcu kapasiteli) tren dizileri ile yürütülmektedir.
Esenkent'te ana kumanda merkezi, Maltepe'de ise depo sahası yer almaktadır. Kadıköy, Ayrılık Çeşmesi, Ünalan ve Göztepe istasyonları deniz seviyesinin altında konumlanmıştır.
İstasyonlar arası ortalama mesafe 1.300 metre olup, en yakın mesafe Maltepe – Huzurevi (800 m), en uzak mesafe ise Bostancı – Küçükyalı (2.300 m) arasındadır.
Yolcu İstatistikleri
M4 hattı, 2024 yılında günlük ortalama 300.480 yolcu taşımıştır. Hattın tek günlük yolcu taşıma rekoru ise 387.372 kişi ile 2023 yılında kaydedilmiştir.
M5 Üsküdar - Sultanbeyli Metro Hattı
Sinyalizasyon: Bombardier Cityflo 650 (GoA4, UTO)
Açılış: 15 Aralık 2017 (Üsküdar-Yamanevler)
21 Ekim 2018 (Yamanevler-Çekmeköy)
16 Mart 2024 (Çekmeköy-Samandıra Merkez)
22 Mayıs 2026 (Samandıra Merkez-Sultanbeyli)
Uzunluk: 30,9 km
İstasyon Sayısı: 24
Tren Marka Model: (Mitsubishi)-CAF İnneo / Hyundai Rotem (Geçici Olarak M8 Hattından Tedarik Edildi)
M5 Üsküdar - Sultanbeyli Metro Hattı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, ilk istasyonu Üsküdar, son istasyonu ise Sultanbeyli olan 30,9 km uzunluğunda 24 istasyonlu tam otomatik sürücüsüz metro hattıdır. Metro hattında çalışan araçlar Türkiye'nin ilk sürücüsüz metro hattıdır. M4 (Kadıköy – Sabiha Gökçen Havalimanı) Metro Hattı'ndan sonra Anadolu Yakası'nın ikinci metrosu olma özelliğini taşır.
Proje Geçmişi ve Evrimi
Başlangıçta hafif metro olarak düşünülen metro, daha sonra tıpkı M4 hattında olduğu gibi ağır metroya dönüştürülmüştür. Birçok kez gündeme gelen metronun ihalesi sık sık ertelenmiştir.
Hattın ihalesi için ilk olarak 9 Ağustos 2011 tarihi planlanmış ancak daha sonra 26 Ağustos'a ertelenmiştir. İhaleye ise 15 Eylül 2011 günü çıkılmıştır. İhaleyi en düşük teklifi veren Doğuş Grubu kazanmıştır.
7 Mart 2012 tarihinde sözleşme imzalanmış olup bedeli 563.899.995,32 €'dur. 6 Haziran 2012'de resmî olarak temel atılmıştır. Sözleşmeye göre işin bitim tarihi 4 Mayıs 2015'ti, fakat 15 Aralık 2017 tarihinde ilk etap açılmıştır. Hattın ikinci etabı ise 21 Ekim 2018 tarihinde Çekmeköy istasyonunda törenle açılmıştır.
Hattın üçüncü etabı olan Çekmeköy - Sancaktepe - Sultanbeyli uzatmasının ihalesi Mart 2017'de yapılarak Nisan 2017'de inşaat çalışmalarına başlanmıştır. 2018 yılının ortasından itibaren ödenek yokluğu ile kredi temin edilememesi sebebiyle inşaat çalışmaları tamamen durdurulmuştur.
Ekim 2019'da 110 milyon € kredi temin edilerek Kasım 2019'da inşaat çalışmaları Sancaktepe İstasyonu'nda yapılan törenle tekrar başlamıştır. Aralık 2020'de ise Eurobond ihracı ile hat için 60 milyon € ek finansman sağlanmıştır. Üçüncü etaptaki ana hat TBM tünel kazıları Sancaktepe İstasyonu'ndan Çekmeköy'e doğru Ocak 2021 tarihinde başlamıştır.
TBM-1 18 Ocak 2022'de Meclis İstasyonu Şaftına ulaşarak TBM kazısını tamamlamıştır. TBM-1'in kazısı tamamlandığı gün TBM-3 Veysel Karani'ye doğru Sancaktepe'den kazıya başlamıştır. Sultanbeyli istasyonu'ndan 2 Temmuz 2022 tarihinde şantiye alanına indirilen ve Veysel Karani İstasyonu'na doğru kazacak olan 5. ve 6. TBMler 19 Ağustos 2022 tarihinde TBM Başlama Töreni ile kazıya başlamıştır.
TBM kazı optimizasyonu ile çalışma programında 6 ay erken bitirme hedeflenmiştir. 19 Ekim 2022 tarihinde Meclis İstasyonu TBM şaftında hattın 3. etabının ilk ray kaynağı töreni yapılmıştır. Bu törende İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu, 3. etap ilerleme oranının %65'e ulaştığını belirtmiştir.
4 Mayıs 2023 tarihinde Çekmeköy'den kalkan test treni ile elektrifikasyonu tamamlanan Meclis ve Sarıgazi istasyonlarını kapsayan ilk test sürüşü yapılmıştır. 6 Ekim 2023 tarihinde 5. TBM, Samandıra aç-kapa makas yapısına ulaşarak kazısını tamamlamıştır. 23 Kasım 2023 tarihinde 3. etap genelinde test sürüşleri başlamıştır.
Etap Açılışları
• 15 Aralık 2017: Üsküdar – Yamanevler etabı hizmete girmiştir.
• 21 Ekim 2018: Yamanevler – Çekmeköy etabı hizmete alınmıştır.
• 16 Mart 2024: Çekmeköy ile Samandıra Merkez arası hizmete alınmıştır.
• 22 Mayıs 2026: Samandıra Merkez ile Sultanbeyli arası ve Sancaktepe Şehir Hastanesi istasyonu hizmete alınmıştır.
Yolcu İstatistikleri
Hat 2024 yılında günde ortalama 293.747 yolcu taşımıştır. Tek günlük yolcu rekoruna ise 345.194 kişi ile 2023 yılında ulaşılmıştır.
M8 Bostancı - Parseller Metro Hattı
Sinyalizasyon: Bombardier Cityflo 650 (GoA4, UTO)
Açılış: 6 Ocak 2023
Uzunluk: 14,27 km
İstasyon Sayısı: 13
Tren Marka Model: Hyundai Rotem
M8 Bostancı - Parseller Metro Hattı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda ilk istasyonu Bostancı, son istasyonu ise Parseller olan 14,27 km uzunluğundaki 13 istasyonlu sürücüsüz metro hattıdır. Kuzey-güney aksında bağlantı oluşturan hat, 6 Ocak 2023'te hizmete girmiştir.
Proje Geçmişi ve Evrimi
Hat 29 Eylül 2015 tarihinde ihale edilmiş, İstanbul Büyükşehir Belediyesi tarafından Kolin – Kalyon – Şenbay konsorsiyumuna yer teslimi yapılarak Şubat 2016 itibarıyla inşa çalışmalarına başlanmıştır. 2018 ortasında hattın kredisi bitmiş ve 2019'da inşa çalışmaları tamamen durmuştur.
4 Aralık 2017 tarihinde Eurotem ile 120 metro vagonu için 564 milyon ₺ değerinde sözleşme imzalanmıştır. 120 aracın 40 tanesi M8 hattında, kalan 80 tanesi ise M7 hattında kullanılmak üzere sipariş verilmiştir. Temmuz 2020'de öz kaynak yaratılarak inşa çalışmaları yeniden başlamıştır.
Aynı dönemde hatta kullanılacak 10 adet Hyundai Rotem metro aracından dokuzuncusu da raylara indirilmiştir. Mart 2021'de ise onuncu metro aracının da imalatı tamamlanarak testlere başlanmıştır. 30 Temmuz 2021 tarihinde hattın ilk ray kaynağı yapılmıştır. Kasım 2021'de Mevlana – Kayışdağı istasyonları arasında ilk test sürüşü gerçekleştirilmiştir.
8 Mayıs 2023 tarihinde hattın işletme saatleri 06.30 – 21.30'dan 06.00 – 23.00'a uzatılmıştır. 22 Ağustos 2023 tarihinde metro araçlarında Wi-Fi hizmeti başlamıştır. 2 Nisan 2024 tarihinde M8 hattı Kozyatağı istasyonunu M4 hattına bağlayan yaya tüneli hizmete girmiştir. 1 Haziran 2025 tarihinde hattın işletme saatleri 06.00 – 00.00'a uzatılmıştır.
Etap Açılışları
• 6 Ocak 2023: Bostancı – Parseller etabı hizmete alınmıştır.
Altyapı ve Teknik Özellikler
Hat sürücüsüz olduğu için tüm istasyonlarda tam boy PAKS (Peron Ayırıcı Kapı Sistemi) bulunmaktadır. Hatta Hyundai Rotem tarafından üretilen metro araçları kullanılmaktadır. Peronlar 4 vagonlu trenlere göre tasarlanmıştır.
Depo sahası ve kumanda merkezi M5 hattı ile ortak olarak Metro İstanbul Behiç Erkin Yerleşkesi'ndedir. Hat, kısmi geçici kabul şartlarını taşıyarak hizmete alındığı için açılış tarihinden beri istasyon çıkışlarının imalatına devam edilmektedir.
Proje dahilindeki 1200 araç kapasiteli Kozyatağı ve 800 araç kapasiteli Bostancı yer altı otoparklarının inşasına devam edilmektedir. Sefer süresi 26 dakika olup, pik saatlerde 6 dakika, diğer saatlerde 9 dakika sefer sıklığı ile hizmet vermektedir.
Yolcu İstatistikleri
M8 hattı, 2023 yılında günlük ortalama 43.058 yolcu taşımıştır.
B1 Marmaray Halkalı - Gebze Banliyö Hattı
Sinyalizasyon: Siemens Trainguard Sirius (GoA2, ATO, ATP)
Açılış: 29 Ekim 2013 (Ayrılık Çeşmesi - Kazlıçeşme)
12 Mart 2019 (Ayrılık Çeşmesi - Gebze)
Uzunluk: 75,77 km
İstasyon Sayısı: 43
Tren Marka Model: Hyundai Rotem
Marmaray (B1 Halkalı – Gebze) Banliyö Treni, İstanbul ve Kocaeli illerinde hizmet veren banliyö treni sistemidir. Halkalı – Gebze arasında 75,771 km uzunluğundaki banliyö hattında 43 istasyon bulunmaktadır. Marmaray Tüneli aracılığıyla İstanbul Boğazı'nın iki yakasını birbirine bağlayan Marmaray'da yolcu taşımacılığına 29 Ekim 2013'te başlanmış, hattaki son genişletme ise 12 Mart 2019'da tamamlanmıştır.
Proje Geçmişi ve Evrimi
1985 yılında ilk fizibilite etüdü tamamlandı. 1997 yılında fizibilite etüdü ve güzergahın yeniden güncellenmesi ile ilgili çalışmalar tamamlandı. 17 Eylül 1999'da TK-P15 sayılı Japon Uluslararası İşbirliği Bankası (JBIC) kredi anlaşması imzalandı.
2000 yılı ilkbaharında müşavirlik önyeterlik süreci başladı. 28 Ağustos 2000'de müşavirlerden teklifler alındı. 13 Aralık 2001'de Avrasya Ortak Girişimi ile Mühendislik ve Müşavirlik Hizmetleri Sözleşmesi imzalandı. 15 Mart 2002'de müşavirlik hizmetleri başlatıldı. 25 Temmuz 2002'de jeoteknik etüt ve incelemelere başlandı.
Eylül-Aralık 2002'de İstanbul Boğazı'ndaki batimetrik etütler ve derin deniz sondajları başlatıldı. 6 Haziran 2003'te BC1 (raylı tüp tünel geçişi ve istasyonlar) ihale dokümanları, önyeterlik almış olan yüklenici firmalara gönderildi. 3 Ekim 2003'te yüklenicilerden BC1 ihalesi için teklifler alındı. Bu süreçte, Marmaray projesinin yeraltına alınıp metrolaşması, yeryüzünde kalacak boş alan ve istasyonların ise yeşil kuşak ve kültür bandı olarak işlevlendirilmesi önerisi İBB tarafından reddedildi.
BC1 maliyeti 3,3 milyar TL, CR1 maliyeti 1,042 milyar Euro, CR2 maliyeti 586 milyon Euro, müşavirlik hizmeti 264 milyon TL maliyet ile gerçekleştirildi. Proje JBIC, Avrupa Konseyi Kalkınma Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası tarafından finanse edildi.
Mayıs 2004'te BC1 sözleşmesi, TGN ortak girişimi ile imzalandı. Ağustos 2004 itibarıyla yapım sahaları TGN'ye teslim edildi ve Ekim 2004'te yapım işlerine başlandı. 8 Ekim 2004 tarihinde CR1 sözleşmesi ile ilgili olarak yüklenici firmalara önyeterliğe davet duyurusu yapıldı. 22 Ekim 2004'te CR1 ile ilgili olarak Avrupa Yatırım Bankası'dan sağlanan 200 milyon €'luk 1. dilim kredi sözleşmesi Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girdi.
CR1 teklifleri 15 Şubat 2006 tarihinde alındı. En düşük teklifi veren Alstom-Marubeni-Doğuş (AMD) grubu sözleşme görüşmelerine davet edildi. 20 Şubat 2006'da 450 milyon €'luk 2. dilim kredi sözleşmesi yürürlüğe girdi. 14 Haziran 2006'da Avrupa Yatırım Bankası'dan sağlanan 400 milyon €'luk kredi sözleşmesi yürürlüğe girdi.
21 Aralık 2006 tarihinde BC1 işi ile ilgili olarak Ayrılık Çeşmesi ve Yedikule tünellerini delme işlemini gerçekleştirecek TBM'ler çalışmaya başladı. 24 Mart 2007 tarihinde BC1 ile ilgili olarak imalatı tamamlanan E11 nolu ilk batırma tüp tünel elemanı boğaz tabanında kazılan hendeğe yerleştirildi. 21 Haziran 2007 tarihinde CR1 kapsamında Alstom-Marubeni-Doğuş (AMD) grubuna yer teslimleri yapılarak işe başlanıldı. 1 Haziran 2008 tarihinde BC1 kapsamında son olarak E5 nolu 7. batırma tüp tünel elemanı boğaz tabanında kazılan hendeğe yerleştirildi.
CR2 ihalesine 7 Haziran 2007 tarihinde çıkılmış olup, 12 Mart 2008'de isteklilerden teklifler alındı. CR2 ihalesi 10 Kasım 2008 tarihinde sonuçlanmış olup, Hyundai Rotem firması ile sözleşme imzalandı. Şubat 2009 tarihinde BC1 kapsamında Ayrılık Çeşmesi'nden kazı yapmaya başlayan TBM, Üsküdar makas tüneline ulaştı.
4 Ağustos 2013'te inşaatı %95 oranında tamamlanan Marmaray'ın deneme seferlerine başlandı. 9 Mayıs 2004'te Marmaray inşa alanında arkeolojik kazılar başlamıştır. Kazılar sonucu 4. yüzyıl döneminde şehrin en büyük limanı olan Theodosius Limanı gün yüzüne çıkmıştır. Bulunan eserler arasında 36 gemi, liman, sur, tünel, kral mezarı ve 8.500 yıl öncesine ait ayak izleri dahil toplamda 11.000 bulgu yer almaktadır.
Mevcut demiryollarının modernizasyonu etabı kapsamındaki çalışmalar gecikmelerden dolayı altı yıla kadar çıkmış ve 12 Mart 2019'da tam kapasite hizmete girmiştir.
Etap Açılışları
• 29 Ekim 2013: Kazlıçeşme – Ayrılık Çeşmesi etabı hizmete girmiştir.
• 12 Mart 2019: Halkalı – Gebze etabı tamamen hizmete alınmıştır.
Altyapı ve Teknik Özellikler
Marmaray projesi kapsamında, batırma tüp tünel (1,4 km), delme tüneller (toplam 9,4 km), aç-kapa tüneller (toplam 2,4 km), yer üstünde üçüncü bir hat, üç yeni yer altı istasyonu, 37 yer üstü istasyonu (yenileme ve iyileştirme), yeni işletim kontrol merkezi, depo sahası, atölyeler ve bakım tesisleri inşa edilmiştir.
Sistem, 60,46 metre derinliği ile dünyanın en derin raylı sistem batırma tüp tüneline sahiptir. Satın alınan 440 vagonluk demiryolu araçları Halkalı – Gebze ve Ataköy – Pendik arasında hizmet vermektedir.
Halkalı – Gebze güzergâhında ana hat ve Ataköy – Pendik güzergâhında ara hat 15 dakika sıklıklarla çalışmakta, Ataköy – Pendik arasında sefer sıklığı 8 dakikaya düşmektedir.
Yolcu İstatistikleri
2022 yılında 190 milyon 754 bin yolcu taşınmış olup günlük ortalama 522.614 yolcuya ulaşılmıştır. 2024 yılında ise 218 milyon 886 bin 16 yolcu taşınmış, günlük ortalama 604.657 kişi Marmaray'ı kullanmıştır.
T3 Kadıköy - Moda Nostaljik Tramvay Hattı
Açılış: 1 Kasım 2003
Uzunluk: 2,6 km
İstasyon Sayısı: 11
Araç Filosu: Gotha Gothawagen (8 Adet)
T3 (Kadıköy – Moda) Nostaljik Tramvay Hattı, İstanbul'un Anadolu Yakası'nda, Kadıköy İDO – Moda Caddesi – Kadıköy İDO güzergâhında ring olarak hizmet veren ve 11 istasyondan oluşan 2,6 km uzunluğundaki nostaljik tramvay hattıdır. Toplu ulaşımın yanı sıra turistik amaçla da kullanılan hatta günlük ortalama 2.500 yolcu taşınmaktadır.
Proje Geçmişi ve Evrimi
Hat hemen hemen, eskiden bu bölgede işleyen 20 numaralı tramvay güzergâhını izlemektedir. Mevcut güzergâh uzun süreli yol çalışmalarının ardından 1 Kasım 2003 tarihinde hizmete girmiştir. Tramvay hattında, Almanya'dan satın alınan ikinci el Gotha Gothawagen model cadde tramvayları kullanılmaktadır. Nostaljik tramvay olarak da anılan araçlardan, Moda ve Kadıköy sakinlerinin semt içi ulaşım gereksinimlerinin karşılanmasının yanı sıra turistik amaçla da yararlanılır.
Etap Açılışları
• 1 Kasım 2003: Kadıköy – Moda ring hattı hizmete girmiştir.
Altyapı ve Teknik Özellikler
Tamamı hemzemin olan tramvay hattı, Kadıköy Meydanı'ndan başlayarak otobüs yolunda bir süre ilerler ve Bahariye'den geçerek Moda Caddesi üzerinden Kadıköy'e geri gelir. 2.600 metre uzunluğundaki hatta 11 istasyon yer alır ve toplam 8 adet tramvay aracı işlemektedir. Günün yoğun zamanlarında bunlardan bazıları 2 vagonlu olarak kullanılabilir. Hat, hafta içi 07:00 - 21:00 saatleri arasında yoğun zamanlarda 10 dakikada bir sıklıkla çalışmaktadır.
Yolcu İstatistikleri
T3 hattında günlük ortalama 2.500 yolcu taşınmaktadır.